Góry Izerskie

Nasze najbardziej na północ wysunięte góry są rajem dla miłośników przyrody ale z pewnością oczarują też amatorów zabytków kultury i techniki oraz miłośników sportu. W zimie skorzystać tu można z rozległej sieci biegowych tras narciarskich, w lecie Góry Izerskie są popularne wśród turystów pieszych i rowerowych.

Jedną z perełek Obszaru Chronionego Krajobrazu Góry Izerskie (CHKO Jizerské hory) jest miejscowość Izerka (Jizerka). Jest to niewielka kolonia, stanowiąca tzw. „wiejski rezerwat zabytków”, czyli odpowiednik polskiego „zespołu wiejskiego“. W jej centrum znajduje się na przykład odrestaurowany budynek huty szkła oraz dom dawnego założyciela huty (tzw. „panský dům“). W tutejszym muzeum (Vlastivědné muzeum) z siedzibą w byłej szkole znajdziemy wystawy poświęcone przeszłości i teraźniejszości Gór Izerskich. Na lewym brzegu Izery, po drugiej stronie górskiego grzbietu Střední jizerský hřbet, znajdowała się jeszcze jedna wioska - Wielka Izera (Groß-Iser), jednak po drugiej wojnie światowej, kiedy tereny te po Niemcach przejęła Polska, przestała ona istnieć. Do dziś dochował się jeden budynek - schronisko Chatka Górzystów.

Na początku wycieczki rowerowej wzdłuż Izery mamy do wyboru dwa warianty - pierwszy to jazda szosą przez Horní Polubný i dalej koło dworca kolejowego Kořenov. Druga trasa prowadzi wokół Bukovca, potem gwałtownie opada z powrotem w stronę Izery, gdzie prowadzi pod trasą kolejową Tanvald - Harrachov (zabytek techniki - na odcinku do Kořenova najbardziej stromy odcinek torów kolejowych w RCz). W dolinie Martinské údolí można opuścić Góry Izerskie i skręcić do Harrachova, w zachodnią część czeskiego Karkonoskiego Parku Narodowego (Krkonošský národní park, KRNAP).

Karkonosze Zachodnie

Sercem zachodniej części Karkonoszy są Harrachov i Rokytnice nad Jizerou, znane ośrodki narciarstwa i sportu, ale też zimowej i letniej rekreacji rodzinnej. Atrakcji w Harrachovie jest wiele (druga pod względem wieku huta szkła w Czechach, muzeum górnictwa, całoroczny tor saneczkowy, wodospad Mumlavy z tzw. kociołkami eworsyjnymi, czyli marmitami). Można tu wjechać kolejką linową razem z rowerem na szczyt Čertovej hory (w tłumaczeniu Czarcia Góra) i zasmakować długich zjazdów z kilkoma możliwościami powrotu nad rzekę Izerę.

W części Harrachova zwanej Mýto do Izery wpada Mumlava. Na tym odcinku po wiosennych roztopach rzeka jest rajem dla kochających bystrza kajakarzy i pływających na pontonach raftingowców. Istniejący dziś szlak rowerowy prowadzi stąd drogą zwaną Planýrka do miejscowości Paseky nad Jizerou, gdzie warto odwiedzić muzeum „Památník zapadlých vlastenců“ („Izba pamięci zapomnianych patriotów“); jedna z wystaw stałych muzeum poświęcona jest karkonoskiej szkole lutniczej. Interesującym obiektem architektury ludowej jest tutejsza „Stara Szkoła” („Stará škola”). Szlak prowadzi jeszcze kawałek dalej pod górę - przez Sklenařice, obok restauracji „Mexiko“ (niektóre nazwy w okolicy odpowiadają dawnym krajom, do których eksportowano produkowane tu koraliki), obok ośrodka narciarskiego „Šachty“ do miejscowości Vysoké nad Jizerou (Muzeum Kraju Ojczystego / Vlastivědné muzeum, teatr - Divadelní spolek Krakonoš o ponad dwusetletnich tradycjach, piękne widoki). Stąd znów mamy wiele możliwości powrotu w stronę Izery (szlaki nr 4295, 4170, 4173 i 4174). Warto zajechać też do miasteczka Jilemnice, w którym zwiedzimy zabytkowe centrum z tzw. „Ciekawską uliczką“ (Zvědavá ulička) i Muzeum Karkonoskim (Krkonošské muzeum) w pałacu.

Czeski Raj

Czeski Raj - Horní Pojizeří

Koło miejscowości Horní Sytová Izera skręca na zachód w piękny i poprzecinany głębokimi dolinami region zwany Horní Pojizeří, czyli Górne Poizerze (Region Semilski, Region Železnobrodzki). Warte szczególnej uwagi są trzy mosty - w miejscowości Dolní Sytová, Bystrá i w Benešovie u Semil. W Loukovie znajduje się Muzeum Techniki ze zbiorami zabytkowych pojazdów i innych ciekawostek.

W Semilach oprócz Muzeum i Galerii Poizerskiej (Muzeum a Pojizerská galerie) odwiedzić można widokowy taras na kościelnej wieży (czynny sezonowo), a w okolicach miasta punkt widokowy Masarykova vyhlídka czy popularne jaskinie koło Bozkova (Bozkovské dolomitové jeskyně). Można też wspiąć się na mierzący 744 m szczyt Kozákov, wzgórze strzegące Czeskiego Raju i Poizerza.

Wąski wąwóz Izery biegnący z Semil do Podspálova nie jest dostępny dla turystów rowerowych (rezerwat przyrody - rowerzyści odcinek ten pokonać muszą przez Podbozkov), prowadzi przez niego tylko kolej, a od stu lat także piesza Ścieżka Riegera (Riegrova stezka), na której dolnym krańcu odnowiono elektrownię wodną. Tu do Izery wpada Kamenice, a przy odpowiednim stanie wód rzeka jest spławna aż do Łaby.

Następną miejscowością jest Železný Brod - miasto szkła i zabytków architektury ludowej (Muzeum Miejskie z wystawą szkła i wystawą etnograficzną, „rezerwat zabytków” Trávníky, wyremontowana dzwonnica, możliwość odwiedzenia któregoś z warsztatów szklarskich, kąpielisko z rynną zjazdową).

Czeski Raj - część środkowa

W części północnej centrum Czeskiego Raju leży Malá Skála i Region Maloskalski (po czesku „Maloskalsko”) ze skalistym grzbietem Vranovský hřeben, Panteonem, ruinami zamku Frýdštejn i skalnym zameczkiem Drábovna. Na lewym brzegu, wysoko nad rzeką ujrzeć można ostre zarysy Suchych skal. Za nimi są Besedické skály (Sokol i Kalich) z ruinami zamku Zbirohy i Klokočské skály oraz Betlémské skály. Od Malej Skály po Dolánky ciągnie się najczęściej wykorzystywany przez wodniaków odcinek Izery.

W dzielnicy Turnova zwanej Dolánky warto zwiedzić zabytkowe gospodarstwo wiejskie Dlaskův statek (słowo „statek” znaczy „gospodarstwo”). Stąd ścieżka rowerowa prowadzi do samego Turnova - tradycyjnego ośrodka obróbki kamieni szlachetnych. Na prawym brzegu rzeki leży pałac Hrubý Rohozec. W Turnovie warto odwiedzić Muzeum Czeskiego Raju i centrum dla zwiedzających spółdzielni Granát, gdzie podziwiać można tradycyjną biżuterię z granatów.

Turnov stanowi bazę wypadową do wycieczek do skalnego miasta Hruboskalsko (Hruboskalské skalní město) z zamkiem Waldsztejn (Valdštejn). Na południowym skraju ogromnej płyty piaskowca z oddali już widać odrestaurowany kościół we wsi Všeň, na prawym brzegu Izery są Přepeře (także z odrestaurowanym kościołem) i Příšovice z cennymi przykładami architektury ludowej (gospodarstwa Bičíkův statek i Holanův statek). Koło Svijanów (znany browar z regionalnym piwem) po lewej stronie widać już skraj kolejnego skalnego miasta - Příhrazské skalní město. Pod szczytem wzgórza Mužský (piękne widoki na cztery strony świata) leży skalny zamek Drábské světničky i zamek Valečov. Nad Izerę można stąd wrócić, przejeżdżając na przykład obok szczytu Káčov i ruin zamku Zásadka, a w Mohelnicach nad Jizerou zwiedzić romański kościółek - najstarszy w Czeskim Raju. W ten sposób zbliżamy się do pałacu Mnichovo Hradiště, który również wart jest odwiedzenia.

Czeski Raj - Region Mladoboleslavski

Koło miasta Mnichovo Hradiště Izera opuszcza obszar piaskowcowych płyt Czeskiego Raju i meandrować zaczyna przez region wokół miasta Mladá Boleslav (Mladoboleslavsko). Krajobraz zmienia się w łagodnie pagórkowaty, a jeszcze bardziej na południe w równinny. Na zachodzie sąsiaduje z atrakcyjnymi pod względem przyrodniczym obszarami Krainy Máchy (Máchův kraj - Ralsko, Kokořínsko). W południowo-wschodniej części regionu leżą Lasy Jabkenickie (Jabkenické lesy) z licznymi stawami. Tuż pod miastem Mnichovo Hradiště znajdziemy ciekawy odcinek wąwozu Izery, zwany „Skalní sruby Jizery”; następnie koło ogrodzonego terenu ostoi zwierzyny Klokočka szlak rowerowy styka się z rozległym kompleksem leśnym, z którego wychodzi koło pomnika przyrody Rečkov.

Region Mladoboleslawski to wiele ciekawych dla turystów miejsc, których nie można pominąć. W liczącym sobie ponad tysiąc lat mieście, które przez ostatnie sto lat ściśle związane jest z przemysłem motoryzacyjnym, znajdziemy wiele ciekawostek (Muzeum Škoda Auto, zamek z Muzeum Mladoboleslavska, wieża widokowa Starego Ratusza, Pałac Templ, kościół Braci Czeskich, wiele cennych obiektów architekta Jiříego Krohy, cmentarz żydowski). Prawie na całym szlaku wzdłuż rzeki leży wiele zamków, pałaców, ruin i zabytków sakralnych (ruiny Zvířetice i Michalovická Putna, Loreta w Kosmonosach, romański kościół w Vincu, pałac Stránov we wsi Jizerní Vtelno, ruiny w Dražicach). Region poprzecinany jest siecią łatwych szlaków i tras rowerowych, po których dostać się można też do innych ciekawych miejsc (Muzeum Kolejnictwa / Železniční muzeum Sudoměř, Muzeum zabytkowych motocykli / Muzeum historických motocyklů Rabakov, Izba pamięci / Památník B. Smetany Jabkenice). Na południu region ten graniczy z Połabiem (Polabí).

Połabie

W miarę oddalania się Izery od miasta Mladá Boleslav krajobraz otwiera się - wjeżdżamy na teren Połabia (Polabí), regionu jakby specjalnie stworzonego dla rowerzystów. Łagodnie sfałdowany lub nawet płaski teren nadaje się do rodzinnych wycieczek. Pierwszym ciekawym miejscem nad Izerą jest tu pałac w miasteczku Benátky nad Jizerou (kompleks renesansowych i barokowych obiektów z rzeźbami B. M. Brauna, interaktywne wystawy muzealne, muzeum zabawek). Na lewym brzegu Izery leży ostoja zwierzyny „Jabkenická obora”, Loučeň (pałac z ekspozycjami, labiryntarium i wieloma dalszymi atrakcjami). Jadąc przez las w kierunku byłych terenów wojskowych „Mladá”, dotrzemy do Muzeum Milovicka w Milovicach, Muzeum Połabia (Polabské muzeum) w Přerovie nad Labem, a nawet aż do Lysej nad Labem (park pałacowy i Muzeum Bedřicha Hroznego) i wsi Ostrá, gdzie znajdziemy ośrodek Botanicus prezentujący świat tradycyjnych rzemiosł i sztuki oraz ogród ziołowy.

W dolnym biegu Izery, na prawym brzegu natrafimy na leśne drogi ciągnące się aż do starodawnego dwumiasta Brandýs nad Labem - Stará Boleslav (pałac „trzech cesarzy“, kościół św. Kosmy i Damiana - zamordowanie św. Wacława w 929 r.). Można też odbić do dawnego średniowiecznego dworu w Čelákovicach albo w Dřevčicach. Inne atrakcje oferują jeziora Proboštská jezera, bajkowe piaskownie koło Lhoty i Mlékojedów w kierunku na Neratovice. Przy ujściu Izery do Łaby leży ciekawe uzdrowisko Lázně Toušeň z żelazistymi źródłami mineralnymi i halą spacerową w stylu kubistycznym. Stąd już prowadzi oznakowany szlak do Pragi.